UAIGNEAS

Le Breandán Ó Beacháin (1923 – 1964)

Blas sméara dubh’ (taste of blackberries)
tar éis báistí
(after the rain)
ar bharr an tsléibhe.
(on top of the mountain)

I dtost an phríosúin (in the quite of the prison)
feadaíl fhuar na traenach
(the cold whistle of the train)
Cogar gáire bheirt leannán
(the whisper-laughter of two lovers)
don aonarán.
(for the lonely person)

Mothúcháin/ téamaí gur féidir a ionannú leis an dán seo: brón (sadness), uaigneas (loneliness), cumha (nostalgia), briseadh croí (heartbreak), grá (love), imní (anxiety), dóchas (hope), éadóchas (despair), éad (jealousy), formad (envy), saoirse (freedom), daoirse (hardship), aiféala (regret), mí-ádh (misfortune), míshonas (unhappiness), etc..

daoirse mar théama le feiceáil sa dán seo. Hardship/oppressive captivity as a theme is to be seen in this poem:

  • Feicimid daoirse sa dán seo le Breandán Ó Beacháin ó nach bhfuil sé saor mar a bhí sé tráth dá raibh, ar bharr cnoic agus é ag piocadh sméara dubha.  De réir dealraimh is cuimhin leis a óige nuair a bhí sé saor chun rith timpeall gan cúram ar bith sa saol air, ag déanamh rudaí simplí den sórt sin.
  • daoirse cás an fhile le cloisteáil sa dán seo mar is léir gur mhaith leis bheith amuigh sa saol, an bháisteach ar a aghaidh agus an dúlra le feiceáil aige. Ach níl sé ábalta é sin a dhéanamh mar tá sé i bpríosún anois.
  • Tá an file i ndaoirse nuair a chloiseann sé ‘feadaíl fhuar na traenach’. Is dócha go gcuireann an fheadaíl uaigneach sin a chás féin i gcuimhne dó.  Tá daoine ag dul abhaile ar an traein chun a muintir féin a fheiceáil ach níl an file saor chun é sin a dhéanamh mar tá sé faoi ghlas i bpríosún fuar.
  • Is cinnte go bhfuil daoirse chás an fhile le mothú nuair a chloiseann sé na leannáin ag cogarnach lena chéile go gealgháireach taobh amuigh den phríosún ach tá seisean ina aonar ina chillín beag uaigneach féin (in his own little lonely cell).
  • Tá  daoirse le mothú ó thús go deireadh an dáin seo mar tá sé le mothú taobh thiar de gach líne, dar liomsa.  Tá an téama seo curtha in iúl ag an fhile go gonta éifeachtach tríd síos.  Mar sin is dán cumasach álainn é.