UAIGNEAS

Le Breandán Ó Beacháin (1923 – 1964)

Blas sméara dubh’ (taste of blackberries)
tar éis báistí
(after the rain)
ar bharr an tsléibhe.
(on top of the mountain)

I dtost an phríosúin (in the quite of the prison)
feadaíl fhuar na traenach
(the cold whistle of the train)
Cogar gáire bheirt leannán
(the whisper-laughter of two lovers)
don aonarán.
(for the lonely person)

Mothúcháin/ téamaí gur féidir a ionannú leis an dán seo: brón (sadness), uaigneas (loneliness), cumha (nostalgia), briseadh croí (heartbreak), grá (love), imní (anxiety), dóchas (hope), éadóchas (despair), éad (jealousy), formad (envy), saoirse (freedom), daoirse (hardship), aiféala (regret), mí-ádh (misfortune), míshonas (unhappiness), etc..

saoirse mar théama le feiceáil sa dán seo. Freedom as a theme is to be seen in this poem:

  • Feicimid saoirse an gasúir óig sa dán seo agus é saor ar bharr cnoic ag piocadh sméara dubha.  De réir dealraimh is cuimhin leis an fhile a óige nuair a bhí sé ábalta rith timpeall gan bac gan cúram ar bith sa saol air, ag déanamh rudaí simplí den sórt sin.
  • saoirse i gceist ag an fhile freisin nuair a luann se an saol amuigh; an bháisteach ar a aghaidh agus an dúlra le feiceáil aige. Ach níl sé ábalta é sin a bhlaiseadh anois mar tá sé i bpríosún anois.
  • saoirse á lua ag an fhile nuair a chloiseann sé ‘feadaíl fhuar na traenach’ mar is dócha go gcuireann an fheadaíl uaigneach sin a chás féin i gcuimhne dó.  Tá daoine ag dul abhaile ar an traein, iad saor chun a muintir féin a fheiceáil ach níl an file ábalta é sin a dhéanamh mar tá sé faoi ghlas i bpríosún fuar.

 

  • Is cinnte go bhfuil saoirse i gceist ag an fhile nuair a luann sé na leannáin ag cogarnach lena chéile taobh amuigh den phríosún ach tá seisean gan bheith saor ina chillín beag uaigneach féin (in his own little lonely cell).
  • Tá  saoirse an tsaoil lasmuigh le haireachtáil ó thús go deireadh an dáin seo mar tá sé le mothú taobh thiar de gach líne, dar liomsa.  Tá an téama seo curtha in iúl ag an fhile go gonta éifeachtach tríd síos.  Mar sin is dán cumasach álainn é.